Uçmak Ya Da Uçmamak

ULUSLARARASI UZAY İSTASYONU: GERÇEKLER, TARİH & TAKİP

of6dk3lsom7JBYi2o7T-o

Uluslararası Uzay İstasyonu. 2010 yılında Endeavour uzay mekiği mürettebatı tarafından çekilen fotoğraf
Kaynak: NASA

Uluslararası Uzay İstasyonu (UUİ), bugüne kadar yapılmış tarihteki en kompleks teknolojik ve bilimsel uluslararası bir projedir ve insanoğlunun uzaya gönderdiği en büyük yapıdır. Gözü yükseklerde olan bu uydu yeni teknolojileri test etmek, jeolojik araştırmalar ve çevresel ve astronomik gözlemler yapmak için kullanılan bir laboratuvardır. Kalıcı bir ileri karakol gibi gelecek uzay araştırmaları için bir adım taşı olarak hizmet eder.
Uzay istasyonu ortalama 248 mil (400 kilometre) irtifada Dünya’nın üzerinde uçmaktadır. Yer kürenin etrafında 17,500 mil/saat hızla 90 dakikada bir çemberi tamamlamaktadır. Bir günde istasyon, dünyadan aya ve aydan dünyaya gidebilecek mesafeyi katetmektedir. Uzay istasyonu geceleri gökyüzünde bir yıldız gibi hareket ederken parlaklıkta Venüs gezegeni ile yarışabilir. Ne zaman ve nereye bakabileceğini bilen bir gözlemci için geceleri gökyüzünde teleskop kullanmadan çıplak gözle görülebilir. Uzay istasyonunun ne zaman geçeceğini öğrenebilmek için n2yo.com tarafından desteklenen Uydu Takip sayfamızı kullanabilirsiniz.
100 milyar $ değerindeki Uluslararası Uzay İstasyonunu 15 ülkeyi temsil eden 5 farklı uzay ajansı inşa etmiştir ve şuan işletilmesi için destek vermektedir. Projedeki öncü uzay ajansı partnerleri NASARuscosmos (Rus Uzay Faaliyetleri Devlet Kurumu), ESA (Avrupa Uzay Ajansı), CSA (Kanada Uzay Ajansı) ve JAXA‘dır (Japonya Hava Uzay Araştırmaları Ajansı).
        Yapısı
Uluslararası Uzay İstasyonu uzaya parça parça çıkartılmış olup, yörüngede iken kademeli olarak inşa edilmiştir. Gücü sağlayan güneş panelleri ve yapısal destek sağlayan dış iskeleti ile birlikte laboratuvarlar ve yaşam bölümlerini içeren modüller ve bunları bağlayan boğumlardan oluşur. İstasyonun ilk modülü olan Rus Zarya modülü 1998’de fırlatılmıştır. İstasyonda 2 Kasım 2000’den bu yana mürettebat bulunmaktadır.
2015 yılından bu yana UUİ’da yapılan değişiklikler ile 2017 yılında gelmeye başlayacak olan insanlı ticari araçlarında kenetlenebileceği bir kompleks hazırlıkları sürdürülüyor. İki tane uluslararası kenetleme ara parçası istasyona eklenecektir. Ek olarak Bigelow Havacılık tarafından üretilen şişebilen bir modülün 2016’da istasyona varması planlanmıştır.
Uzay istasyonu için güncel planlar arasında en azından 2020 yılına kadar işletilmesi bulunmaktadır. NASA bu sürenin 2024 yılına kadar uzatılması talebinde bulunmuştur. Uzay istasyonunun görev süresinin uzatılması konusunda tartışmalar uluslararası bütün partnerler ile devam etmekte olup Rusya, Japonya ve Kanada gibi birkaç ülke tarafından sürenin uzatılmasını destekledikleri ifade edilmiştir.
Uzay istasyonun önemli inşaat kısmında, bazı Rus modülleri ve kenetlenme iskeleleri direkt olarak yörüngedeki laboratuvara çıkarılmış olup, NASA’nın ve uluslararası diğer parçaları (Rusya’nın donanımı da dahil) Birleşik Devletler uzay mekikleri tarafından teslim edilmiştir.
       Uluslararası Uzay İstasyonu ne kadar büyük?
Büyük güneş panelleri de dahil olmak üzere uzay istasyonun alanı bir adet Birleşik Devletler futbol sahasının bitiş bölgelerinin de dahil olduğu alan kadardır ve ağırlığı ziyaretçi araçlar hariç 861,804 libre ( 391,000 kilogram) gelmektedir. Kompleksin şuanda geleneksel bir 5 yatak odalı evden daha fazla yaşanabilir odası bulunmaktadır ve 2 adet banyosu ile birlikte jimnastik tesisleri ve 360 derece pencere bölmesi vardır. Astronotlar da uzay istasyonunun yaşanabilir boşluğunu bir Boeing 747 Jumbo jetinin cabini ile kıyaslamaktadır.

https://www.youtube.com/watch?v=Kie53ZDcSYE&t=11s

  Mürettebat Hacmi
Genel olarak bir seferde 4 aydan 6 aya kadar UUİ’de 6 kişilik mürettebat kalır. Uzay istasyonunun ilk mürettebatı 3 kişilik bir takımdı, trajik Columbia uzay mekiği kazasından sonra uzay istasyonu mürettebatı geçici olarak 2 kişilik takımlara indirildi. Uzay istasyonu 2009’da bütün modülleri, laboratuvarları ve tesisleri çalışır hale getirildikten sonra tam olarak 6 kişilik mürettebat hacmine ulaştı.
Aynı zamanda 2009 yılında NASA’nın STS-129 uzay mekiği görevi sırasında Endeavour ‘da uzayda ki en büyük kalabalığın toplanış rekoru kırıldı. Endeavour uzay mekiği uluslararası uzay istasyonuna kenetlendiği zaman, uzay mekiğindeki 7 kişilik mürettebat yörüngedeki laboratuvara geçerek oradaki 6 astronota katıldı. 13 kişilik buluşma şu ana kadar gerçekleşmiş aynı zamanda uzayda buluşan en büyük insan grubu oldu. NASA’nın uzay mekikleri ve uzay istasyonunun bir sonraki buluşmalarında da 13 kişilik mürettebat buluşsa bile bu rekor aşılamadı.
6 kişilik mürettebata tamamlanarak uzay istasyonu tam kapasite araştırma tesisi olarak işletilmektedir. Son yıllarda 3-D yazıcı, Dünya’nın otomatik olarak fotoğraflanması, lazer iletişim ve mini-uydu fırlatma teknolojileri uzay istasyonuna eklendi: bunların bazıları mürettebat bazıları ise Dünya’dan kontrol edilmektedir. Ek olarak, uzay istasyonunda aylarca kalan astronotların sağlıkları üzerinde gözlemleyen onlarca araştırma devam etmektedir.
Mürettebat yalnızca bilimsel araştırmalar yapmaktan sorumlu olmayıp uzay istasyonunu işler halde tutmaktan da sorumludur. Bazı zamanlarda bu durum astronotları gerekli tamiratı yapabilmek için uzay yürüyüşü yapmak zorunda bırakır. Sıklıkla gerçekleşen bir durum olan amonyak sisteminin bir parçasının bozulmasındaki gibi zaman zaman bu tamirler acil olabilir.
2013 yılında, astronot Luca Permitano’nun uzay istasyonunun dışında çalışırken kaskının su ile dolmasıyla gerçekleşen potansiyel olarak ölümcül bir kazadan sonra uzay yürüyüşünün güvenlik prosedürleri değişmiştir. NASA şuanda çabucak “su baskını” olaylarına müdehale edebilmektedir. Aynı zamanda uzay giysilerine suyu emecek bir ped ve kaskın su ile dolması durumunda alternatif bir nefes alma yolu eklenmiştir. Ayrıca NASA, astronotların uzay yürüyüşünün yerini alabilecek veya ilave olabilecek bir teknolojiyi test etmektedir. Örnek olarak Robonotlar. Uzay istasyonunun içinde bir denetçinin kontrolünde düğmeleri çevirebilen, rutin işleri yapabilen bir prototip mevcuttur ve belirli bir noktadan sonra uzay istasyonunun dışında da bu şekilde çalışması için modifiye edilebilir.
Eğer astronotlar uzay istasyonunu tahliye etmek zorunda kalırlarsa, istasyona kenetli 2 adet Rus Soyuz uzay aracı ile dönebilirler. Yeni gelen mürettebat da uzay istasyonuna Soyuz uzay araçları ile getirilmektedir. NASA’nın 2011’de uzay mekiği filosunu emekliye ayırmasında önce yeni gelecek mürettebat uzay mekikleri ile de uzay istasyonuna taşınıp istasyondaki mürettebat da bu mekiklerle Dünya’ya dönüyordu. 2017’de yada sonrasında, NASA çoğu Soyuz uçuşunun yerini SpaceX’in insanlı uzay aracı Dragon veya Boeing CST-100 aracının almasını tahmin etmektedir.
UUİ’de bulunan mürettebat Houston ve Moskova’da bulunana görev kontrol merkezi ve Huntsville, Ala’da bulunan faydalı yük kontrol merkezi tarafından destek verilmektedir. Diğer uluslararası görev kontrol merkezleri de Japonya, Kanada ve Avrupa’dan uzay istasyonuna destek vermektedir. UUİ aynı zamanda Houston ve Moskova’da bulunan görev kontrol merkezlerinden kontrol edilebilir.
UUİ ilk olarak, uluslararası ilgi ve beğeni gören NASA’dan Scott Kelly ve Ruscosmos’dan Mikhail Kornienko’nun gerçekleştirdiği 1 yıllık göreve 2015-2016 yılları arasında ev sahipliği yapmıştır. Ajanslar bu gibi 1 yılı süren görevlerin gelecek planlamaları için ilgilendiklerini belirtmişler ama şuana kadar herhangi bir tarih için söz verilmemiştir.

Tim Sharp tarafından kaleme alınmıştır.

Asıl olarak space.com‘da yayınlanmıştır.
Çeviri: Abdullah Tufan
Not
* Space.com sitesindeki bu yazı 5 Nisan 2016 tarihindeki yayınlandığı için şişebilen modül eklenmemiş olarak geçmektedir. Yalnız şuanda Uzay istasyonunda bu modül çalışır vaziyettedir.
Astronotların ilk kez bu modüle geçişlerini gösteren video:

https://www.youtube.com/watch?v=dbImcLQukTo

Next Post

Previous Post

Leave a Reply

© 2022 Uçmak Ya Da Uçmamak

Theme by Anders Norén