Uçmak Ya Da Uçmamak

DÜNYA’NIN EN BÜYÜK NÜKLEER FÜZYON REAKTÖRÜ

“Bilim insanları, Güney Fransa’da, resmi makamlardan onay alındıktan tam 14 yıl sonra, 28 Temmuz 2020 Salı günü, Güneş’in gücünü aldığı merkezindeki bir nükleer tepkime olan füzyonun güvenli ve uygulanabilir bir enerji kaynağı olabileceğini göstermek için tasarlanmış dev bir makineyi birleştirip, kurmaya başladılar.”

Tesis Güney-Doğu Fransa’da Marsilya’nın 70 km’de Kuzey-Doğusunda kurulmaktadır. Aynı zamanda, Tesisin Marsilya’nın merkezinden olan uzaklığını anlamak için Bakırköy – Gebze arasındaki mesafenin 70 km olduğu düşünülebilir.

“Uluslararası Termonükleer Deneysel Reaktör (International Thermonuclear Experimental Reactor – ITER) olarak bilinen yeni bir çığır açacak çok uluslu bu deneyin bileşenleri son aylarda dünyanın dört bir yanındaki üretim tesislerinden küçük Saint-Paul-les-Durance komününe gelmiştir.”

Komün’ün (commune) Türkçe’de tam ne anlama geldiğini bulamadım. Kapalı bir toplumun (Cemiyet, Tarikat, Cemaat vb.) yaşadığı bölge anlamına gelen bir kelime anlamında kullanılmaktadır. Milyarlarca Euro’luk çığır açıcı, çok uluslu deneysel bir projenin Fransa’daki bir komünde kurulabilmesi düşünülmelidir.

“ITER bilim insanları tarafından dünyanın en büyük bulmacası olarak tanımlanmaktadır.”

https://www.youtube.com/watch?v=2Y2CBJIp2j8&feature=emb_title
TOKAMAK Tasarımı ve Üretimi

“Deneysel amaçla üretilecek ve ilk deneylerinin Aralık 2025’te başlatılması planlanan tesisin hedefi, füzyon gücünün ticari olarak sürdürülebilir ve güvenli olduğunu göstermektir.”

Yani tesis bir santral değil ileride kurulması düşünülen füzyon santralleri için bir araştırma merkezidir.

“Füzyon, hafif atom çekirdeklerinin daha ağır olanları oluşturmak için birleştiğinde büyük miktarda enerji açığa çıkarmasıdır. Ayrıca Güneşe ve diğer yıldızlara da gücünü veren nükleer bir tepkimedir.

Dünyada yapay bir nükleer füzyon tepkimesi gerçekleştirecek makineyi inşa etmekteki zorluk, ortaya çıkan enerjinin reaktör kabında tutulması ve son derece güçlü bir manyetik alan tarafından kontrol edilmesidir.

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 28 Temmuz 2020 Salı günü yapılan resmi açılışın başlangıcında yayınladığı mesajda, Nükleer füzyon enerjisinin gelecek vaat ettiğini belirtmiştir.

Kömür, petrol ve doğal gazın yakılmasından kaynaklanan sera gazlarının yol açtığı iklim değişikliğine karşı küresel mücadelede uzun süredir nükleer enerjiyi savunan Cumhurbaşkanı Macron, nükleer enerjinin bir teknoloji olarak temiz, karbonsuz, güvenli ve pratik olarak atıksız enerji olduğu mesajını vermiştir.

Güney Kore Devlet Başkanı Moon Jae-in’de proje hakkında, 2050’ye kadar temiz ve güvenli bir enerji kaynağı umudu sunduğunu söylediği “insanlık tarihinin en büyük uluslararası bilim projesi olduğunu söylemiştir.”

Düşük Risk

“ITER projesi 2006 yılında Amerika Birleşik Devletleri, Rusya, Çin, İngiltere, İsviçre, Hindistan, Japonya, Güney Kore ve 27 Avrupa Birliği’nin üyesi dahil 35 ülke tarafından başlatılmıştır.

Ortaklar, yaptıkları açıklamada, Füzyon’un güvenilir olduğunu, çok az miktarda yakıtla çalıştığını ve fisyon ile çalışan nükleer enerji santrallerindeki gibi erimeyle birlikte bir kaçma kazası olasılığına sahip olmadıklarını söylemişlerdir.”

Buradaki açıklamanın daha anlaşılır olabilmesi için nükleer enerji santrallerinin çalışma mantığının anlaşılması gerekmektedir. https://tr.wikipedia.org/wiki/N%C3%BCkleer_enerji_santrali buradan kısaca bilgi sahibi olunabilir.

Füzyon tepkimesi ile enerji üretilirken ise zaten radyoaktif olan yakıtlar kullanılmayacak olup herhangi bir kazada yaşanabilecek bir sızıntı olmayacaktır. Çünkü fisyon tepkimesindeki gibi yakıt bir kere tetiklendikten sonra tepkime kendiliğinden devam etmeyip dışarıdan sürekli müdahale ile devam ettirilmektedir. Bu sayede kontrolden çıkan bir enerji üretimi sırasında füzyon tepkimeleri devam etmeyip ortaya çıkan enerji yayıldıktan sonra tepkime bitmektedir.

“Nükleer Füzyon’un bir başka avantajı ise: tepkimenin kontrolünü sağlayan elementin lityum olması, füzyon enerjisinin yakıtının deniz suyunda bulunması ve milyonlarca yıl boyunca insanlığa enerji sağlayabilecek olmasıdır.

ITER yetkilileri, füzyon tepkimesinde gerekli olan yakıtın ananas büyüklüğündeki bir miktarının 10.000 ton kömüre eşdeğer olduğunu söylemektedir.

Dünyanın en büyük deneysel füzyon tesisi olan ITER, sürekli çalıştırıldığı takdirde yaklaşık 200.000 evi beslemeye yetecek kadar 200 megawatt elektrik enerjisine eşdeğer 500 megawatt termal güç üretmeyi amaçmaktadır.”

Burada belirtilen reaktörün enerji miktarının küçüklüğü projenin deneysel olduğunu bilinerek düşünülmelidir. Projenin deneysel olduğu söylendiğinde miktarın küçük değil büyük olduğu anlaşılmaktadır.

“Tesisin, Tokamak isimli nükleer füzyon reaktörü toplamda yaklaşık bir milyon bileşenden oluşacak olup, bazıları dört katlı bir bina kadar yüksekte duran ve her biri 360 ton ağırlığındaki son derece güçlü süper iletken mıknatıslardır.”

3 Boyutlu Puzzle

“Devasa makineyi bir araya getirmek için sahada yaklaşık 2.300 kişi çalışmaktadır.

ITER’in genel müdürü Bernard Bigot, makineyi parça parça inşa etmenin, karmaşık bir zaman çizelgesinde üç boyutlu bir puzzle’ı birleştirmek gibi olacağını söylemektedir.

Bernard Bigot, proje yönetiminin her yönünün, sistem mühendisliğinin, risk yönetiminin ve makine montaj lojistiğinin bir İsviçre saatinin hassasiyetine sahip olması gerektiğini söylemekte ve önümüzdeki birkaç yıl boyunca takip etmeleri gereken karmaşık bir senaryo olduğunu eklemektedir.

Tesis bittiğinde, reaktörünün yıldızların kalbinde meydana gelen füzyon süreçlerini Güneş’ten 10 kat daha sıcak olan 150 milyon santigrat derece sıcaklıkta oluşturması beklenmektedir.

Proje 2035 yılına kadar tam güce ulaşabilir, ancak deneysel bir proje olduğu için elektrik üretmek için tasarlanmamıştır.

Bigot, teknolojinin uygulanabilir olduğu kanıtlanırsa, gelecekte üretilecek olan füzyon reaktörlerinin geleneksel (fisyon) nükleer reaktörlerle karşılaştırılabilir bir işletme maliyetine sahip olacağını ve 2 milyon eve güç sağlayabileceğini söylemektedir.

Ancak bu tür ‘yapay güneşler’, çevreciler tarafından insanlığın kaynağını boşa harcayacak bir bilimsel hayalden ibaret olduğu söylenerek eleştirilmektedir.

ITER projesi, programının beş yıl gerisinde devam etmektedir ve başlangıç bütçesinin üçe katlanarak yaklaşık 20 milyar Euro’ya (23,4 milyar ABD Doları) yükselmiştir.”

Tüm eleştirilere ve harcanan para miktarına rağmen projenin ne kadar önemli ve geleceğin gücünü barındırdığı düşünülmelidir. Nükleer fisyon enerjisinin üretilmesi için yukarıda paylaşmış olduğum wikipedia kaynağında tarihi süreç incelenmelidir. Şuanda Nükleer santrale sahip ülkelerin sahip olduğu kaynak göz önünde bulundurulmalıdır.

Türkiye böyle bir projenin içinde olmayarak treni kaçırdı mı? Evet kaçırdı. Şimdi yatırım yapmalı mı? Evet yapmalı. Zararın neresinden dönersek kardır. Uzay Ligi, Enerji Ligi, Savunma Sanayi Ligi her türlü ligin olmazsa olması enerji olmuştur.

Projeye dahil olan 35 ülke sayısı ve Dünya ekonomisi, gelişimi ve geleceğindeki oynadıkları roller düşünüldüğünde, oluşan enerji ihtiyacını karşılayabilmek ve küresel ısınmaya karşı önlemler alınması gerekliliğinin ne kadar elzem ve beynelmilel bir sorun olduğu anlaşılmaktadır.

Çeviri ve Biraz Yorum – Abdullah Tufan

Çeviri Kaynak Haberi

https://www.sciencealert.com/scientists-start-assembling-the-world-s-largest-nuclear-fusion-experiment

Next Post

Previous Post

Leave a Reply

© 2022 Uçmak Ya Da Uçmamak

Theme by Anders Norén